Kent Gözünü Aç Atölyesi, Kente Başka Bir Gözle Bakmaya Davet Etti
Bir kenti anlamak için veriler, planlar ve haritalar kadar gündelik deneyimler, karşılaşmalar, hafıza ve kentte nasıl hissettiğimiz de önemli ipuçları sunuyor. “Kent Gözünü Aç” programında kent, farklı disiplinlerin ve kişisel deneyimlerin sunduğu bakış açılarıyla ele alındı. Özgürlük, sosyal güven, hafıza, kamusal alan, aidiyet, iyi oluş ve kentsel müşterekler gibi başlıklar kent yaşamındaki karşılıkları üzerinden tartışıldı.
Katılımcılar Eminönü çevresinde yaptıkları yürüyüşte kente kalma, karşılaşma, birliktelik, eşik ve iz merceklerinden baktı. Gözlem, fotoğraf ve notlarla mekânları incelerken aynı yerde kimin rahatça kalabildiğini, karşılaşmaların hangi koşullarda mümkün olduğunu ve nelerin gözden kaçtığını sorguladı. Yürüyüşte karşılaşılan mekanlar, katılımcıların kendi kent deneyimleriyle birlikte değerlendirildi; farklı mekânların kişilerde uyandırdığı duygular ve bu duyguların mekânla ilişkisi üzerine birlikte düşünüldü.
Programın ikinci gününde katılımcılar, kente farklı kentlilerin gözünden bakmayı denedi. Bir çocuğun, ileri yaştaki bir kişinin ya da başka bir kent sakininin aynı rotada neleri fark edebileceği üzerine çalıştı, kendi bakışının sınırlarını ve görünür kılmadığı deneyimleri değerlendirdi. Kentte güvensizlik, dışlanma ve yorgunluk yaratan durumların nasıl iyileştirilebileceği ise “Onarım kimin işi?” sorusu etrafında, farklı aktörlerin rolleri üzerinden tartışıldı.
Ortak Bir Kent Alet Çantası İçin İlk Adımlar
İki günlük çalışma sonunda gruplar, farklı kentlerde ve çalışma alanlarında geliştirilebilecek üç araç önerisi ortaya koydu:
- Ebeveyn ve Çocuklar için Güvenli Sokaklar Aracı: Ebeveynlerin ve çocukların sokakta güvenli hareket etme ve mekânla ilişki kurma deneyimlerine odaklanan güvenli sokaklar aracı, çalışmanın yürütüleceği her kentin, kendi özgün koşullarına göre seçtiği bir sokak rotasında ebeveynlerin ve çocukların gündelik hareket deneyimini birlikte incelemeyi öneriyor.
Katılımcılar rotayı farklı senaryolarla deneyimlerken, bir yetişkinin farklı yaş gruplarından çocuklarla yürümesi, farklı hızlarda ilerlemesi ya da belirli bir noktaya ulaşmaya çalışması gibi hikayeler üzerinden kaldırımlardaki engelleri, geçişleri ve sokak düzenini değerlendirmesine imkan tanıyor. Fiziki yürüyüş, görev alarmları, yorum ve gözlem girişleri, rota takibi gibi öğelerle tüm akış boyunca akıllı telefonlarda kullanılabilen araçlarla destekleniyor. Ebeveyn ve çocukların yanı sıra esnaf ve ilgili yerel aktörlerin de aynı gün içinde deneyimlerini paylaşması, varsayımları gerçek kullanım deneyimiyle karşılaştırmaya ve iyileştirme sorumluluklarını birlikte tartışmaya imkân veriyor. Senaryoların ve gözlem başlıklarının her mahallenin ihtiyaçlarına göre uyarlanabilir nitelikte tasarlanan araç, uygulama sonuçlarını mekansallaştırılmış analizlere dönüştürerek aktif bir karar alma desteği de sunuyor.
- İnteraktif Miras Deneyim Haritası: Kültürel miras alanlarının, katılımcı deneyimleri ve etkileşimli haritalamayla keşfetmeyi amaçlayan Kültürel miras için etkileşimli deneyim haritası, mevcut resmî envanterleri tekrarlamak yerine kentlilerin mekânlarla kurduğu kişisel ve gündelik ilişkiyi görünür kılmayı hedefliyor.
Geliştirilen prototipte kullanıcılar bir konumu haritada işaretleyip yapı türünü seçebiliyor; gözlemlerini, mekânın bugünkü durumunu, gözlemin hangi döneme ait olduğunu, varsa kaygılarını ve fotoğraflarını bir formla paylaşabiliyor. İlk aşamada gönderilerin bir ekip tarafından incelenerek haritaya aktarılması, ileride ise topluluk doğrulaması ve yerel yönetimlere geri bildirim gibi işlevlerin geliştirilmesi öneriliyor.
Böylece harita hem ortak bir kent hafızası ve farkındalık alanı hem de bakım ve koruma ihtiyaçlarının ilgili kurumlara iletilmesine yardımcı olabilecek bir veri kaynağı olabilir. Prototip şu an daha çok yapılı mirasa odaklanıyor; yemek, festival ve diğer kültürel pratikleri kapsayacak biçimde genişletilmesi sonraki geliştirme aşamalarından biri olarak değerlendiriliyor.
- Kent güvenliğini taşınabilir enstalasyon ve katılımcı drama yoluyla ele alan deneyimsel Araç: Kent güvenliği konusunu taşınabilir bir enstalasyon ve katılımcı drama yoluyla tartışmaya açan deneyimsel çalışma önerisi, spiral formda tasarlanmış bir deneyim alanı içerisinde görseller, kısa sahneler ya da karşılaşmalar üzerinden katılımcıların belirli bir mekânda nasıl hissettiğini fark etmesi; ardından kendi gündelik deneyimlerini ve güvensizlik hissini etkileyen koşulları paylaşması amaçlıyor.
Deneyim sonunda notların veya ifadelerin bir araya getirilmesi, farklı kişilerin ve mekânların ortaklaşan ya da ayrışan deneyimlerini görünür kılmasını sağlayan araç, çalışmada hazırlanan ilk prototipin ardından katılımcı deneyimini güçlendirecek forma ulaştırılması hedefleniyor.
Bu öneriler, kenti gözlemlemeye, soru sormaya ve farklı deneyimleri birlikte değerlendirmeye yönelikyöntemlerin nasıl geliştirilebileceğine dair bir başlangıç noktası oluşturdu.
Programda denenen yöntemler ve ortaya çıkan sorular, farklı kentlerde ve çalışma alanlarında yeniden kullanılabilecek ortak bir kent alet çantasının geliştirilmesine katkı sunuyor.
