İstanbul’da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi Yayımlandı
Prof. Dr. Murat Şeker, Doç. Dr. Mete Başar Baypınar, Doç. Dr. Arif Saldanlı, Doç. Dr. Hakan Bektaş, Ar. Gör. Bilge Kağan Özbay ve Şirin Nas tarafından kaleme alınan çalışma, İstanbul'un 39 ilçesinde yer alan 745 mahalleyi kapsamlı biçimde inceliyor.
Kitap, TÜBİTAK 3005 Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında desteklenen "Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi: İstanbul Örneği" başlıklı araştırmanın sonuçlarına dayanıyor. Araştırma, kentteki yaşam kalitesi farklılıklarını mahalle ölçeğinde görünür kılarak elde edilen bulguların mekânsal strateji ve politika geliştirme süreçlerinde kullanılmasını amaçlıyor.
Yaşam Kalitesi 11 Farklı Boyutta İncelendi
Çalışmada yaşam kalitesi; demografi ve sosyal yapıdan eğitim ve sağlığa, gelir ve refahtan sosyal yaşama, çevre ve yeşil alandan kentsel altyapı, afet direnci ve ulaşıma kadar uzanan 11 alt endeks ve 107 gösterge üzerinden değerlendirildi. Nüfusu 2.000 ve üzerinde olan 745 mahalle araştırma kapsamına alındı.
Gösterge setinin oluşturulmasında literatür taramasının yanı sıra uzman görüşlerinden de yararlanıldı. 72 uzmanın katıldığı arama konferansında yaşam kalitesinin farklı boyutları ve bunları temsil edecek göstergeler değerlendirildi. Resmi kurumların ve yerel yönetimlerin idari kayıtlarından derlenen mekânsal ve istatistiksel veriler, gerekli işlemlerden geçirilerek analizlerde kullanıldı.
Mahalleler yalnızca aldıkları endeks puanlarına göre sıralanmadı; benzer özellikler gösteren mahalleler de gruplandırıldı. Bu gruplandırma, İstanbul’daki yaşam kalitesi farklılıklarının benzer özelliklere sahip mahalleler üzerinden de değerlendirilmesine imkân verdi.
İlçe Ortalamalarının Göstermediği Farklar Mahalle Ölçeğinde Ortaya Çıkıyor
Araştırmanın temel bulgularından biri, İstanbul'da yaşam kalitesinin kent genelinde dengeli dağılmadığını ortaya koyuyor: üst sıralardaki mahalleler ağırlıklı olarak tarihi ve ekonomik merkezler ile daha avantajlı bölgelerde yoğunlaşırken, alt sıralardaki mahalleler daha çok kentin çeperlerinde ve hizmetlere erişimin sınırlı olduğu alanlarda yer alıyor.
Ancak çalışma, bu farklılaşmanın yalnızca merkez ve çeper arasındaki ayrımla açıklanamayacağını da gösteriyor. Aynı ilçe sınırları içinde dahi yaşam kalitesi bakımından birbirinden oldukça farklı mahalleler bulunabiliyor. Bu nedenle ilçe ölçeğindeki ortalamalar, mahalleler arasındaki bazı eşitsizlikleri görünmez bırakabiliyor.
Bulgular Politika Önerileriyle Birlikte Ele Alındı
Kitabın sonuç bölümünde, endeks bulgularından hareketle yerel yönetimlere ve politika yapıcılara yönelik önerilere yer veriliyor. Önerilerde mahallelerin farklı ihtiyaç ve özelliklerinin dikkate alınması gerektiği üzerinde duruluyor: kentsel dönüşümden altyapı yatırımlarına, yeşil alan planlamasından ulaşım ve mikro-mobilite çözümlerine kadar farklı alanlarda, mahallelerin kendi ihtiyaçlarına göre geliştirilebilecek uygulamalar değerlendiriliyor.
Hizmet, yatırım ve kaynak tahsisi kararlarında ilçe ortalamalarının ötesine geçilerek mahallelerin kendi koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtiliyor. Yaşam kalitesi göstergelerinin çevre düzeni planlarından stratejik planlara kadar farklı planlama ve politika süreçlerinde kullanılabileceği de çalışmada vurgulanıyor.
Araştırma Sonuçlarına İnteraktif Veri Portalından Erişilebiliyor
Proje kapsamında hazırlanan mahallem.istanbul veri portalında araştırmanın ayrıntılı çıktıları ve mahalle endeks sonuçları interaktif olarak incelenebiliyor. Portal karar vericiler, araştırmacılar ve kent sakinlerinin mahalle ölçeğindeki verilere ulaşabileceği bir kaynak olarak tasarlandı.
"İstanbul’da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi"ne MBB Kültür Yayınları üzerinden dijital olarak erişebilirsiniz.
İstanbul’da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi Çalışmasına İlişkin Not
TÜBİTAK 3005 Programı kapsamında desteklenen “İstanbul’da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi”, Prof. Dr. Murat Şeker, Doç. Dr. Mete Başar Baypınar, Doç. Dr. Arif Saldanlı, Doç. Dr. Hakan Bektaş, Arş. Gör. Bilge Kağan Özbay ve Şirin Nas’ın katkılarıyla hazırlandı ve Marmara Belediyeler Birliği tarafından dijital ortamda kamuoyunun erişimine sunuldu. Çalışmada, İstanbul’da nüfusu 2000 ve üzerindeki 745 mahalle; 11 alt endeks ve 107 gösterge üzerinden ele alındı.
Çalışmaya ilgi gösterip inceleyen, görüşlerini ve eleştirilerini paylaşan tüm belediye başkanlarımıza, belediyelerimize, muhtarlarımıza, akademisyenlerimize, uzmanlarımıza ve paydaşlarımıza teşekkür ediyoruz. Yaşam kalitesi endeksi objektif ve subjektif boyutları ile değerlendirme ve tartışmaya her zaman açık bir konudur. Endekste yer alan puanlar, mahallelerdeki yaşam kalitesini mutlak olarak ifade etmemekle birlikte, mahallelerin belirlenen göstergeler üzerinden birbirleriyle karşılaştırılması sonucunda ortaya çıkan göreli değerleri gösteriyor. Çalışmayla, İstanbul’daki yaşam kalitesi farklılıklarının mahalle ölçeğinde görünür hale gelmesi ve bu alanda yapılacak çalışmalara veri temelli bir kaynak sunulması amaçlanıyor. Yapılan eleştiriler bu açıdan çok değerli.
Yaşam kalitesinin çok boyutlu yapısı, konunun yalnızca ölçülebilir veriler üzerinden değil; yerel deneyimler, ihtiyaçlar ve kentlilerin gündelik yaşamına ilişkin değerlendirmelerle birlikte ele alınmasını gerektiriyor. Bu nedenle çalışmada kullanılan göstergelerin, yerel bilgi, gözlem ve deneyimlerle birlikte değerlendirilmesinin yaşam kalitesine ilişkin bakışı zenginleştireceğine inanıyoruz.
Yayımlanan endeksi nihai bir çalışma olarak görmüyoruz. Yaşam kalitesi üzerine yürütülecek çalışmalar için geliştirilmeye, tartışılmaya ve farklı katkılarla zenginleştirilmeye açık bir çalışma olarak değerlendiriyoruz. Bu noktada belediyelerimizin, muhtarlarımızın, mahalle sakinlerinin kendi ilçelerine ve mahallelerine ilişkin bilgi, deneyim ve gözlemlerini özellikle kıymetli buluyoruz.
Bu doğrultuda çalışmaya ilişkin her türlü görüş ve geri bildirime açık olduğumuzu, iletilecek değerlendirme ve katkıları memnuniyetle karşılayacağımızı belirtmek isteriz. Yaşam kalitesi üzerine ortaya konan bilgi birikimini, yerel yönetimlerimiz ve paydaşlarımızın katkılarıyla geliştirmeyi önemsiyoruz.
