İstanbul’da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi Yayımlandı
Prof. Dr. Murat Şeker, Doç. Dr. Mete Başar Baypınar, Doç. Dr. Arif Saldanlı, Doç. Dr. Hakan Bektaş, Ar. Gör. Bilge Kağan Özbay ve Şirin Nas tarafından kaleme alınan çalışma, İstanbul'un 39 ilçesinde yer alan 745 mahalleyi kapsamlı biçimde inceliyor.
Kitap, TÜBİTAK 3005 Sosyal ve Beşerî Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Projeleri Destek Programı kapsamında desteklenen "Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi: İstanbul Örneği" başlıklı araştırmanın sonuçlarına dayanıyor. Araştırma, kentteki yaşam kalitesi farklılıklarını mahalle ölçeğinde görünür kılarak elde edilen bulguların mekânsal strateji ve politika geliştirme süreçlerinde kullanılmasını amaçlıyor.
Yaşam Kalitesi 11 Farklı Boyutta İncelendi
Çalışmada yaşam kalitesi; demografi ve sosyal yapıdan eğitim ve sağlığa, gelir ve refahtan sosyal yaşama, çevre ve yeşil alandan kentsel altyapı, afet direnci ve ulaşıma kadar uzanan 11 alt endeks ve 107 gösterge üzerinden değerlendirildi. Nüfusu 2.000 ve üzerinde olan 745 mahalle araştırma kapsamına alındı.
Gösterge setinin oluşturulmasında literatür taramasının yanı sıra uzman görüşlerinden de yararlanıldı. 72 uzmanın katıldığı arama konferansında yaşam kalitesinin farklı boyutları ve bunları temsil edecek göstergeler değerlendirildi. Resmi kurumların ve yerel yönetimlerin idari kayıtlarından derlenen mekânsal ve istatistiksel veriler, gerekli işlemlerden geçirilerek analizlerde kullanıldı.
Mahalleler yalnızca aldıkları endeks puanlarına göre sıralanmadı; benzer özellikler gösteren mahalleler de gruplandırıldı. Bu gruplandırma, İstanbul’daki yaşam kalitesi farklılıklarının benzer özelliklere sahip mahalleler üzerinden de değerlendirilmesine imkân verdi.
İlçe Ortalamalarının Göstermediği Farklar Mahalle Ölçeğinde Ortaya Çıkıyor
Araştırmanın temel bulgularından biri, İstanbul'da yaşam kalitesinin kent genelinde dengeli dağılmadığını ortaya koyuyor: üst sıralardaki mahalleler ağırlıklı olarak tarihi ve ekonomik merkezler ile daha avantajlı bölgelerde yoğunlaşırken, alt sıralardaki mahalleler daha çok kentin çeperlerinde ve hizmetlere erişimin sınırlı olduğu alanlarda yer alıyor.
Ancak çalışma, bu farklılaşmanın yalnızca merkez ve çeper arasındaki ayrımla açıklanamayacağını da gösteriyor. Aynı ilçe sınırları içinde dahi yaşam kalitesi bakımından birbirinden oldukça farklı mahalleler bulunabiliyor. Bu nedenle ilçe ölçeğindeki ortalamalar, mahalleler arasındaki bazı eşitsizlikleri görünmez bırakabiliyor.
Bulgular Politika Önerileriyle Birlikte Ele Alındı
Kitabın sonuç bölümünde, endeks bulgularından hareketle yerel yönetimlere ve politika yapıcılara yönelik önerilere yer veriliyor. Önerilerde mahallelerin farklı ihtiyaç ve özelliklerinin dikkate alınması gerektiği üzerinde duruluyor: kentsel dönüşümden altyapı yatırımlarına, yeşil alan planlamasından ulaşım ve mikro-mobilite çözümlerine kadar farklı alanlarda, mahallelerin kendi ihtiyaçlarına göre geliştirilebilecek uygulamalar değerlendiriliyor.
Hizmet, yatırım ve kaynak tahsisi kararlarında ilçe ortalamalarının ötesine geçilerek mahallelerin kendi koşullarının dikkate alınması gerektiği belirtiliyor. Yaşam kalitesi göstergelerinin çevre düzeni planlarından stratejik planlara kadar farklı planlama ve politika süreçlerinde kullanılabileceği de çalışmada vurgulanıyor.
Araştırma Sonuçlarına İnteraktif Veri Portalından Erişilebiliyor.
Proje kapsamında hazırlanan mahallem.istanbul veri portalında araştırmanın ayrıntılı çıktıları ve mahalle endeks sonuçları interaktif olarak incelenebiliyor. Portal karar vericiler, araştırmacılar ve kent sakinlerinin mahalle ölçeğindeki verilere ulaşabileceği bir kaynak olarak tasarlandı.
“İstanbul’da Mahalle Düzeyinde Yaşam Kalitesi Endeksi”ne MBB Kültür Yayınları üzerinden dijital olarak erişilebilir.
