COP31’e Doğru Şehir Konuşmaları Serisinin "Değişen İklimde Sağlıklı Kentler" Başlıklı Dördüncü Oturumu Tamamlandı
COP31 Eylem Gündemi öncelikleri doğrultusunda hazırlanan “COP31’e Doğru Şehir Konuşmaları” serisinin dördüncü oturumunda, değişen iklim koşullarının kentlerde halk sağlığı üzerindeki etkileri farklı disiplinlerden uzmanların katılımıyla ele alındı. İklim değişikliğinin sıcak hava dalgaları, hava kirliliği, aşırı yağışlar, kuraklık ve afetler yoluyla oluşturduğu sağlık riskleri kentsel planlama, altyapı, çevre yönetimi ve sağlık sistemlerinin dayanıklılığı çerçevesinde değerlendirildi. Sağlıklı Kentler Birliği Genel Sekreter Yardımcısı Doç. Dr. Dalya Hazar’ın moderasyonunda gerçekleştirilen oturumda yerel risklerin belirlenmesi, erken uyarı ve izleme sistemlerinin güçlendirilmesi, doğa temelli çözümler ve kentlerin uyum kapasitesinin geliştirilmesine yönelik yaklaşımlar paylaşıldı.
Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Emine Didem Evci Kiraz, iklim değişikliğiyle birlikte kentlerin karşı karşıya olduğu çoklu riskler ve bu risklerin halk sağlığı üzerindeki etkilerine dikkat çekti. Aşırı hava olayları, sıcaklık artışları, su kaynaklarının azalması, hava kirliliği ve afetlerin birbirini etkileyen risk alanları oluşturduğunu belirten Evci Kiraz, sağlık etkilerinin bu risklerin etkileşimi üzerinden değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Sağlık etki zincirlerinin doğru kurulabilmesi için tehlikelerin, maruziyetlerin ve olası sağlık sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Evci Kiraz, belediyelerin kendi kentlerindeki hava kalitesi ve çevresel risklerden başlayarak düzenli izleme mekanizmaları oluşturmasının önemine değindi. 2024 yılında yayımlanan Lancet Countdown Sağlık ve İklim Değişikliği Raporu’na atıfta bulunan Evci Kiraz, iklim değişikliğine bağlı sağlık risklerinin giderek daha belirgin hale geldiğine ve giderek daha geniş bir nüfusu etkilediğine dikkat çekti ve gıda sistemleri ile tarımsal üretim gibi alanların da bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
İklim değişikliğine uyumun şehir planlama süreçleriyle doğrudan ilişkisine dikkat çeken İstanbul Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü Emekli Öğretim Üyesi Prof. Dr. Handan Türkoğlu, kentsel altyapının ve yerleşim kararlarının sağlık riskleri gözetilerek ele alınması gerektiğini belirtti. İklim değişikliğinin yol açtığı afetlere dikkat çeken Türkoğlu, kentsel ısı adası etkisiyle birlikte afetlerin de kentlerde sağlık açısından önemli riskler oluşturduğunu ifade etti. Türkoğlu, Kentlerin değişen iklim koşullarına karşı dayanıklılığının artırılmasında altyapının afetlere hazırlıklı ve ihtiyaç anında çalışabilir durumda olmasının önemine değinirken sağlık hizmetlerine erişilebilirliğin de kentsel dayanıklılığın önemli bir unsuru olduğunu belirtti. Kentlerin uyum kapasitesinin artırılması için temiz ulaşım sistemlerinin geliştirilmesi, yeşil alanların ve orman alanlarının korunmasıyla genişletilmesi, doğa temelli çözümlerin yaygınlaştırılması gibi uygulamaların önemine dikkat çekti.
İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ülkü Alver Şahin, iklim değişikliği, çevre sağlığı ve insan sağlığı arasındaki ilişkiyi “Tek Sağlık” yaklaşımı çerçevesinde değerlendirirken hava kalitesi, su kaynakları ve iklim koşullarındaki değişimlerin insan sağlığı üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerine değindi. Değişen yağış rejimlerinin de kentlerde yeni çevresel ve sağlık riskleri oluşturduğunu belirten Şahin, kısa sürede gerçekleşen şiddetli yağışların taşkın riskini desteklerken uzun süreli yağışsız dönemlerin su kaynakları üzerindeki baskıyı ve hava kirliliğini artırdığını ifade etti ve iklim değişikliğine uyum politikalarının farklı riskleri birlikte gözetmesi gerektiğini vurguladı. Artan sıcaklıklarla birlikte kentlerde soğutma ihtiyacının da yükseldiğine dikkat çekerek kentsel ısı adasının azaltılmasına yönelik uygulamaların önemine değindi. Kentsel planlama ve yeşil alan çalışmalarının yanı sıra yansıtıcı yüzeyler, yeşil koridorlar ve yerel ekolojik koşullara uygun bitkilendirme uygulamalarının kentlerin iklim uyum kapasitesini güçlendirebileceğini belirten Şahin, çözümlerin kentlerin kendi özellikleri ve ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilmesi gerektiğinin altını çizdi.
Hava kalitesinin değerlendirilmesinde geleneksel kirletici parametreler ile sağlık açısından önem taşıyan yeni göstergelerin de izlenmesinin önemine dikkat çeken Ülkü Alver Şahin siyah karbon, ultra ince partiküller ve partikül maddelerin oksidatif potansiyeli gibi parametrelerin hava kalitesi izleme çalışmalarında giderek daha fazla gündeme geldiğini belirtti. Avrupa Birliği’nin 2024 yılında kabul ettiği 2024/2881 sayılı yeni Dış Ortam Hava Kalitesi ve Avrupa İçin Daha Temiz Havaya İlişkin Hava Kalitesi Direktifi'nde bu kirleticilerin “yeni ortaya çıkan kirleticiler” kapsamında değerlendirilerek izleme istasyonlarında ölçülmeleri öngörüldüğünü belirten Şahin, hava kirliliğinin sağlık üzerindeki etkilerinin daha iyi anlaşılabilmesi için ölçüm ve izleme kapasitesinin geliştirilmesinin önemine vurgu yaptı.
Doç. Dr. Dalya Hazar ise kentlerde iklim değişikliği kaynaklı sağlık risklerinin değerlendirilmesinde havza ölçeğinden kentsel ölçeğe uzanan bütüncül bir yaklaşımın önemine dikkat çekti. İklim değişikliğinin su kaynakları, ekosistemler, kentsel altyapı ve sağlık sistemleri üzerindeki sonuçlarının birlikte ele alınması gerektiğini belirten Hazar, kurakçıl peyzaj ve doğal bitkilendirme gibi uygulamaların su kaynaklarının korunmasına ve kentlerin değişen iklim koşullarına uyumuna katkı sağlayabileceğini ifade etti. Kentlerin sağlık ve iklim risklerine karşı dayanıklılığının artırılmasında farklı ölçekler ve sektörler arasında kurulacak iş birliklerinin önemini vurguladı.
Oturumda ayrıca kentlerin iklim değişikliğine uyum kapasitesinin güçlendirilmesinde yerel ölçekte risk ve ihtiyaç analizlerinin yapılması, erken uyarı ve izleme sistemlerinin geliştirilmesi, sağlık altyapısının güçlendirilmesi ve uygulanabilir uyum projelerinin finansmanla buluşturulması gerektiği vurgulandı. Kentlerin riskleri önceden belirleyen ve gerekli altyapıyı hazırlayan bir yaklaşım geliştirmesinin önemi üzerinde duruldu. İklim değişikliği ile sağlık arasındaki ilişkinin küresel iklim gündeminde ve COP31’de önceki COP’lara göre daha güçlü bir biçimde ele alınması gerektiğinin altı çizilirken erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, hava kirliliğinin izlenmesi, iklim ve sağlık konusunda toplumsal farkındalığın artırılması ve yerel yönetimlerin uygulama deneyimlerinin küresel iklim gündemine taşınmasının bu sürece katkı sağlayabileceği ifade edildi.
Serinin bir sonraki oturumu “COP31’e Doğru Şehir Konuşmaları: Atıktan İklim Eylemine” 3 Eylül 2026 Perşembe günü saat 14.00’te MBB Hızır Bey Çelebi Salonu’nda gerçekleştirilecek. Oturumda atık yönetimi ve döngüsel ekonomi politikalarının iklim hedeflerine katkısı ile yerel ölçekte uygulanabilir atık ve kaynak yönetimi modelleri ele alınacak. Link aracılığıyla kaydolabilirsiniz.
