COP31’e Doğru Şehir Konuşmaları Serisi, Atık Yönetiminden İklim Eylemine Uzanan Politikaların Ele Alındığı Son Oturumuyla Tamamlandı
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Taraflar Konferansı (COP31) Eylem Gündemi öncelikleri doğrultusunda hazırlanan “COP31’e Doğru Şehir Konuşmaları” serisinin beşinci oturumunda atık yönetimi ve döngüsel ekonomi politikalarının iklim eylemi ve emisyon azaltımındaki rolü ele alındı. Sıfır atık ve döngüsel ekonomi yaklaşımlarının yerel ölçekteki uygulama modelleri, kaynak verimliliği ve kentlerin iklim dirençliliğine sunduğu katkılar oturumun temel başlıklarını oluşturdu.
Yıldız Teknik Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gamze Varank’ın moderasyonunda, Ege Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ece Ümmü Deveci ve Çöpüne Sahip Çık Vakfı Genel Müdürü Emrah Bilge’nin katılımıyla gerçekleştirilen etkinlikte atık oluşumunun kaynağında önlenmesi, yeniden kullanım ve geri dönüşümün yaygınlaştırılması ile organik atıkların doğru yönetiminin birincil hammadde ve enerji kullanımını azaltmadaki etkisi vurgulandı. Sıfır atık yönetim altyapılarının ve yerel ölçekte uygulanabilir atık ve kaynak yönetimi modellerinin şehirlerin iklim hedeflerine, sürdürülebilir kalkınmaya ve kentsel yaşam kalitesine sunduğu katkılar değerlendirildi.
Atık yönetimi ile iklim eylemi arasındaki ilişkiye dikkat çeken Prof. Dr. Gamze Varank, iklim değişikliğiyle mücadelede şehirlerin üstlendiği anahtar role vurgu yaptı. Varank, iklim eyleminin yalnızca emisyon azaltımı üzerinden kurgulanmaması, kaynak kullanımının doğru planlanması ve kaynakların daha verimli kullanılması esasına dayanması gerektiğinin altını çizerken, atık oluşumunun üretim ve tüketim süreçlerindeki kök nedenlerine dikkat çekti. Hızlı tüketim kültürünün yaygınlaşmasıyla birlikte kaynakların giderek daha fazla tüketildiğini belirten Varank, atık yönetiminden kaynak yönetimi bakış açısına geçilmesi gerektiğini vurguladı.
Satın alınan her ürünün yalnızca kendisinden ibaret olmadığını, üretiminde kullanılan hammadde, enerji ve diğer kaynakların da tüketim sürecinin bir parçası olduğunu belirten Varank, ürünlerin kullanım ömrünün sonunda atığa dönüşmesinin yalnızca bir bertaraf sorunu değil, aynı zamanda kullanılan kaynakların kaybı anlamına geldiğine dikkat çekti. Bu doğrultuda tüketim alışkanlıklarının dönüştürülmesi ve atığın oluşumunun önlenmesinin önemine işaret ederek özellikle gıda atıklarının önlenmesini stratejik bir öncelik olarak değerlendirdi. İsrafın önlenmesinin hem kaynakların korunması hem de iklim eyleminin güçlendirilmesi açısından önemli bir adım olduğunu ifade eden Varank, yeniden kullanım ve tamiri teşvik eden, geri dönüşümü güçlendiren ve kaynakların döngü içinde tutulmasını sağlayan politikaların geliştirilmesinin önemini vurguladı.
Prof. Dr. Ece Ümmü Deveci, konuşmasında üretim ve tüketim süreçlerinin doğal bir sonucu olarak ortaya çıkan atıkların doğru yönetilmediğinde iklim değişikliği açısından önemli bir emisyon kaynağı oluşturduğuna dikkat çekerek özellikle organik atıkların yönetiminin önemini vurguladı. Atık sektörünün küresel sera gazı emisyonlarındaki payının kullanılan hesaplama yöntemi ve kapsamına göre değiştiğini belirten Deveci, özellikle organik atıkların uygun olmayan koşullarda depolanmasının metan oluşumuna yol açtığını belirtirken biyobozunur atıkların kaynağında ayrı toplanmasının ve uygun yöntemlerle işlenmesinin önemine dikkat çekti. Kırsal bölgelerde organik ve biyobozunur atıkların toplam atık içindeki payının daha yüksek olabildiğine değinen Deveci, geleneksel kompostlama gibi yerel ve düşük teknolojili çözümlerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.
Geri dönüşüm süreçlerinin her zaman çevreci sonuçlar doğurmadığını aktaran Prof. Dr. Ece Ümmü Deveci, ambalaj sanayisindeki risklere, kimyasal katkılara ve mikroplastiklerin insan sağlığını tehdit eden boyutlarına dikkat çekerken tek kullanımlık ıslak mendil ve ambalaj ürünlerini, tüketicilerin hayatlarından çıkarmasının büyük dönüşümlere imkan sağlayacağını vurguladı.
Emrah Bilge ise konuyu toplumsal farkındalık, davranış değişikliği, kurumsal ve bireysel sorumluluklar perspektifinden ele aldı. Sorunun temelinde sınırsız tüketim anlayışının yattığını belirten Bilge, atık yönetiminin evlerden önce ürün satın alma aşamasında başladığını belirtti. İkinci Dünya Savaşı sonrasında ekonomiyi canlandırmak amacıyla ortaya çıkan tüketim odaklı yaklaşımın üretici karını merkeze aldığını ve bu durumun gezegeni bir plastik krizine sürüklediğini ifade eden Bilge, plastik geri dönüşümünün teknik olarak sanıldığı kadar masum olmadığını, cam gibi sonsuz döngüye giren ve doğayla uyumlu malzemelerin tercih edilmesi gerektiğini belirtti.
Atık sorununun temelde doğanın hiç tanımadığı ve muamele edemediği plastik sorunu olduğunu aktaran Emrah Bilge, plastiğin parçalanarak tüm ekosisteme ve besin zincirine sızdığını vurguladı. Toplumların altın veya alüminyum gibi yüksek emisyonla üretilen metallere ekonomik değer sistemleri yüzünden farklı yaklaştığına değinen Bilge, ambalaj ve eşyalarda onarma, türetme ve yeniden kullanma kültürünün acilen yerel politikalara entegre edilmesi gerektiğini vurguladı. İsveç gibi ülkelerin atık yakma tesisleriyle sıfır atığa ulaştığı yönündeki söylemlerin bir yanılsama olduğunu, yakma sürecinin de yüksek emisyon ürettiğini belirterek tek gerçek çözümün üretilen atık miktarını düşürmek olduğunu vurguladı. Belediyelerin tek kullanımlık ürün tedariğini keserek örnek bir duruş sergilemesi gerektiğini ifade eden Bilge, yeniden kullanım modellerinin belediye bütçelerine ve kent ekolojisine her zaman en avantajlı katkıyı sunacağını belirtti.
COP31 Eylem Gündemi’nde öne çıkan odak alanları doğrultusunda kurgulanan “COP31’e Doğru Şehir Konuşmaları” serisi kentlerin iklim değişikliğine uyum kapasitesi, iklim finansmanı, adil dönüşüm, dayanıklı sağlık sistemleri, döngüsel ekonomi ve atık yönetimi gibi başlıkları farklı disiplinlerden uzmanların katkılarıyla gündeme taşıyor.
COP31'e Doğru Şehir Konuşmaları serisinin tüm kayıtlarına link aracılığıyla erişebilirsiniz.
